Fishing — foydalanuvchini aldab, parol, karta ma’lumotlari yoki tasdiqlash kodini qo‘lga kiritishga qaratilgan hujum. U texnik zaiflikdan emas, inson ishonchidan foydalanadi. Shuning uchun eng yaxshi himoya — xabardorlik.
Fishingning odatiy belgilari
- Shoshiltirish: “Akkauntingiz 24 soatda bloklanadi”, “Faqat bugun!”.
- Haddan tashqari yaxshi taklif: tekin telefon, Premium obuna, katta yutuq.
- Kod yoki parol so‘rash: hech bir rasmiy xizmat SMS kodingizni so‘ramaydi.
- O‘xshatma manzil: harflari almashtirilgan domenlar yoki rasmiyga o‘xshash, lekin boshqa saytlar.
- Kutilmagan ilova: .apk, .exe yoki arxiv fayllar.
Havolani tekshirish
Kompyuterda havola ustiga sichqonchani olib boring — haqiqiy manzil pastki burchakda ko‘rinadi. Telefonda havolani uzoq bosib, manzilni oldindan ko‘ring. Domen nomini oxiridan boshlab o‘qing: bank.uz.example.com manzili example.com saytiga tegishli, bankka emas.
Messenjerlardagi tuzoqlar
Telegram’da keng tarqalgan sxemalar: “do‘stingiz” nomidan ovoz berishni so‘rash, soxta “Telegram Premium” sovg‘asi yoki kanal egasiga “hamkorlik” taklifi. Ularning maqsadi bitta — sizdan kirish kodini olish yoki zararli dasturni o‘rnattirish.
Agar aldansangiz nima qilish kerak?
- Darhol parolni o‘zgartiring va boshqa barcha qurilmalardagi sessiyalarni yoping.
- Ikki bosqichli autentifikatsiyani yoqing.
- Karta ma’lumotlari kiritilgan bo‘lsa — bankka qo‘ng‘iroq qilib, kartani bloklang.
- Yaqinlaringizni ogohlantiring: hujumchi ularga ham sizning nomingizdan yozishi mumkin.
Shubha tug‘ilsa — to‘xtang. Rasmiy ilova yoki saytni o‘zingiz ochib, ma’lumotni u yerdan tekshiring.
