Git: har bir dasturchi bilishi kerak bo‘lgan 10 ta buyruq

Git — kod tarixini saqlaydigan va jamoaviy ishlashni yo‘lga qo‘yadigan versiyalarni boshqarish tizimi. Uni 2005-yilda Linux yadrosi muallifi Linus Torvalds yaratgan. Bugun GitHub, GitLab va Bitbucket kabi platformalar Git ustiga qurilgan.

Asosiy tushunchalar

Git’da uchta muhim joy bor: ishchi papka (siz tahrirlayotgan fayllar), staging (keyingi commitga tayyorlangan o‘zgarishlar) va repozitoriy (saqlangan tarix). Buyruqlarni shu uch bosqich orasidagi harakat sifatida tushunsangiz, hammasi oydinlashadi.

10 ta asosiy buyruq

1. git init — joriy papkada yangi repozitoriy yaratadi.
2. git clone <url> — masofadagi repozitoriyni nusxalab oladi.
3. git status — qaysi fayllar o‘zgargani va staging holatini ko‘rsatadi.
4. git add <fayl> — o‘zgarishni stagingga qo‘shadi.
5. git commit -m "izoh" — staging’dagi o‘zgarishlarni tarixga yozadi.
6. git log --oneline — commitlar tarixini qisqa ko‘rinishda chiqaradi.
7. git branch — tarmoqlarni (branch) ko‘rsatadi yoki yaratadi.
8. git switch <tarmoq> — boshqa tarmoqqa o‘tadi (2019-yilda Git 2.23 da qo‘shilgan).
9. git merge <tarmoq> — boshqa tarmoqdagi o‘zgarishlarni joriy tarmoqqa birlashtiradi.
10. git pull va git push — masofadagi repozitoriy bilan sinxronlash.

Kundalik ish oqimi

git switch -c yangi-funksiya
# ... kod yozasiz ...
git add .
git commit -m "Qidiruv funksiyasi qo‘shildi"
git push -u origin yangi-funksiya

Shundan so‘ng GitHub’da pull request ochib, jamoadoshlaringizdan kodni ko‘rib chiqishni so‘raysiz.

Foydali odatlar

• Commitlarni kichik va mantiqiy qiling: bitta commit — bitta o‘zgarish.
• Izohlarda “nima qilindi”ni aniq yozing.
• Ishni yarim yo‘lda qoldirish kerak bo‘lsa, git stash yordam beradi.
• Maxfiy ma’lumotlarni (.env, parollar) hech qachon commit qilmang — .gitignoredan foydalaning.

Git’ni yaxshi bilish — bu xato qilishdan qo‘rqmaslik demakdir: har qanday holatni tarixdan tiklash mumkin.